نوآوری برای روستا
در زمان های گذشته، روستائیان زحمتکش و سختکوش بر اساس دانش بومی و تجربی خویش و یا براساس توصیههای خبرگان محلی و یا طبق دستور مباشران ارباب میتوانستند برنامهریزی نموده و بهرهبرداری نسبتا اصولی و مناسبی از منابع سرزمینی داشته باشند اما پس از اجرای قوانین اصلاحات ارضی و ملی شدن جنگلها، غلبه نظام برنامه ریزی بالا به پایین و شتابزدگی در دستیابی به توسعه (با اتکاء بر درآمدهای نفتی) و همچنین با آمدن دانش نوین و فناوریهای مدرن (که بدلایل مختلف سبب تخریب سرزمین شد) و نیز افزایش جمعیت و کمبود منابع، روستائیان دچار مشکلات عدیدهای در زمینه ادامه فعالیتهای کشاورزی شده و آن نظامهای عرفی و سنتی و مولد قبلی دچار اختلال شد و بعضا کارایی خویش را از دست داد.
از طرف دیگر، علاوه بر تغییر شرائط اقتصادی و اجتماعی جامعه محلی، تغییر شرائط بازرگانی و تجاری در سطح بین المللی و نیز چالشهای محیط زیستی جهانی و منطقهای نظیر انتشار گازهای گلخانهای و گرمایش کره زمین (که سبب تغییر اقلیم و بروز خشکسالیهای طولانی و یا بارشهای تند و سیلآسا شده است) و هجوم ریزگردها و ملخها از کشورهای همسایه سبب تغییر شرائط محیطی شده و روستائیان مجبورند که خود را با شرائط جدید سازگار نموده و تطبیق دهند و برای مقابله با این اوضاع نابسامان و بحرانی، راه حلهای مناسبی را شناسایی کنند. یعنی با خلاقیت و نوآوری بتوانند خود و خانوادهشان را از این تنگناها خارج کنند.
بعضی از اندیشمندان معتقدند که مشغله فکری و ذهنی افراد گرفتار و محروم (که تحت فشار مسایل و مشکلات زندگی روزمره خویش هستند) مانع دستیابی به تفکر صحیح و خلاق میشود و چه بسی این افراد (گرفتار تامین معاش در شرائط سخت محیطی) نیاز به کمکهای بیرونی از نظر ارایه مشاوره فنی و تخصصی و همکاری جهت یافتن راه حلهای مناسب و متناسب با شرائط جدید محیطی دارند. البته استثناءهایی هم وجود دارد که همین شرائط سخت محیطی سبب بروز نوآوریها و ابتکار عملهای موردی در سطح بعضی روستاها و یا در بین جوامع عشایری شده است.
در چنین شرائطی، نقش نهادهای بیرونی (خارج از روستا) اعم از پژوهشگران مراکز علمی و تحقیقاتی، مروجین کشاورزی، افراد داوطلب و خیرخواه و یا نیروهای فعال در موسسات خیریه حامی محرومین و یا سازمانهای مردم نهاد فعال در حوزه توسعه روستایی عبارت است از ارایه مشاوره فنی و علمی درست و موثر به روستائیان و معرفی نوآوریها، فناوریهای مناسب و تجربیات موفق داخلی و خارجی تا روستائیان و عشایر بتوانند سریعتر راه حل مناسب را بیابند. بدیهی است این قبیل کمکهای فنی و تخصصی میبایست با اتخاذ رویکردهای مشارکتی باشد و نه با نگاه از بالا به پایین و یا بصورت آمرانه و دستوری.
خوشبختانه با حمایت صندوق کارآفرینی امید، کتاب معمای شکوفایی (چگونه نوآوری میتواند ملتها را از فقر بیرون بیاورد) ترجمه و منتشر شده است که حاوی مثالهای بسیار مفیدی از کشورهای مختلف در زمینه بروز و ظهور نوآوریهای تدوام بخش، یا نوآوریهای کارایی بخش و یا نوآوریهای بازار آفرین است که سبب ایجاد تحول و بهبود شرائط مردم فقیر و محروم شده است و می تواند منبع خوبی جهت الگو برداری و ارایه مشاوره فنی به روستائیان باشد.
به منظور شناسایی نوآوران روستایی و تقدیر و تشکر از آنها و نیز بسترسازی جهت آشنایی هر چه بیشتر مراکز علمی و پژوهشی با نیازهای روستائیان در زمینه نوآوری و فناوری و همچنین شناسایی و معرفی تجربیات موفق داخلی و خارجی در زمینه سازگاری، تاب آوری و پایداری در شرائط سخت محیطی و استفاده از ظرفیت افراد خلاق و نوآور بعنوان عوامل تغییر و دستیابی به شکوفایی و رونق تولید در محیط روستا، کانون تکرا (یک NGO فعال در حوزه توسعه کارآفرینی روستایی) اقدام به برگزاری “جشنواره روستایی شو” در سال 1398 نموده است تا در راستای مسئولیت اجتماعی خویش، گام کوچکی در این زمینه برداشته باشد.
به اعتقاد مسئولین کانون تکرا، حل مشکلات روستا منوط به همکاری جدی، صمیمی و موثر بخشهای مختلف علمی و پژوهشی، دولتی، غیردولتی (نهادهای مدنی و NGOs)، خصوصی (سرمایه گذاران و کارآفرینان بزرگ) و رسانه هاست و انتظار میرود با توجه جدی مسئولین مراکز علمی و پژوهشی به نیازهای آموزشی و ترویجی روستاییان و عشایر بخصوص افراد نوآور و پیشگام در آن جوامع و همچنین انجام تحقیقات کاربردی و مفید، بستر شکوفایی و تحقق توسعه درونزا و آباداني هر چه بيشتر مناطق روستایی و عشایری فراهم شود.
سيد ابوالفضل ميرقاسمي
عضو شورای راهبری و کمیته علمی جشنواره روستایی شو (کانون تکرا)

